Nennii Historia Britonum 39

[Guorthigirnus filiam suam uxorem ducit et filium suum Sancto Germano dare conatur] 

Iam super omnia mala adiiciens Guorthigirnus accepit filiam suam uxorem sibi, et peperit ei filium; et hoc cum compertum esset a Sancto Germano, eum corripere uenit cum omni clero Brittonum. 

• Dobre acusativo (CD + C.Pvo.) : accepit filiam suam uxorem sibi
• cum histórico : hoc cum compertum esset a Sancto Germano

Engadindo <un novo mal> sobre todos os males, Guortixirno tomou a súa filla como esposa, e enxendroulle un fillo; despois de que isto foi coñecido por Santo Xermano, veu acusalo con todo o clero dos britóns.

Et dum conuenta esset magna synodus clericorum ас laicorum in uno consilio, ipse rex praemonuit filiam suam ut exiret ad conuentum, et ut daret filium suum in sinum Germani, et ut diceret quod ipse erat pater filii; et mulier fecit sicut erat edocta.

• dum + subx. = cum histórico : dum conuenta esset magna synodus clericorum ас laicorum in uno consilio
• praemonere aliquem ut aliquod faciat (ut?) : ipse rex praemonuit filiam suam ut exiret ad conuentum 
• quod conxunción completiva (que) : ut diceret quod ipse erat pater filii

E mentres se reunía o grande sínodo dos clérigos e dos leigos nun único consello, o mesmo rei advertiu a súa filla que saíse á reunión e que puxese a seu fillo no colo de Xermano, e que dixese que el era o pai do fillo; a muller fixo como se lle instruíra.

Germanus autem eum benigne accepit et dicere coepit, 'Pater tibi ero, nec te dimittam, nisi mihi nouacula cum forcipe pectineque detur, et ad patrem tuum carnalem tibi dare liceat.' Et oboediuit puer, et usque ad auum suum patremque carnalem Guorthigirnum perrexit, et puer illi dixit, 'Pater meus es, caput meum tonde et comam capitis mei.'

Pero Xermano aceptouno con cariño e comezou a dicir: "Serei teu pai, e non te hei deixar, a non ser que se me dea unha navalla con tenaces e peite y que lla poidas dar a teu pai carnal". E obedeceu o neno, até seu avó e pai carnal, Guortixirno, foi e díxolle o rapaz: "Es meu pai, rasura a miña cabeza e a cabeleira da miña cabeza".

Et ille siluit et tacuit, et puero respondere noluit, sed surrexit et iratus est ualde, ut a facie Sancti Germani fugeret, et maledictus est, et damnatus a Sancto Germano et omni Brittonum consilio.

• ut final : ut a facie Sancti Germani fugeret

E el gardou silencio e non quixo responder ao rapaz, senón que se ergueu e alporizouse moite, para fuxir da presencia de Santo Xermano, e foi maldito e condenado por Santo Xermano e por todo o consello dos britóns.

Nennii Historia Britonum 32

[De aduentu Sancti Germani in Brittanniam et de miraculis eius]  

In tempore illius uenit Sanctus Germanus ad praedicandum in Brittannia, et claruit apud illos in multis uirtutibus, et multi per eum salui facti sunt, et plurimi perierunt. Aliquanta miracula, quae per illum fecit Deus, scribenda decreui.

No tempo deste rei veu Santo Xermano a predicar en Britania, e foi famoso entre eles por moitas accións virtuosas, e moitos salváronse gracias a el, e moitísimos pereceron. Coido que algúns milagres, que a través del fixo Deus, deben ser escritos.

• Giles traduce perierunt como "died unconverted", que fai mellor senso no contexto.
• Exemplo de xerundio (ad + acusativo do xerundio) con valor final : In tempore illius uenit Sanctus Germanus ad praedicandum in Brittannia.
• Infinitivo da voz perifrástica pasiva : Aliquanta miracula, [...], scribenda <esse> decreui.

Primum miraculum de miraculis eius. Erat quidam rex iniquus atque tyrannus ualde, cui nomen erat Benli. Illum uir sanctus uoluit uisitare, et properare disposuit ad iniquum regem, ut praedicaret illi. At cum ipse homo Dei uenisset ad ostium urbis cum comitibus suis, uenit portarius et salutauit eos, et miserunt eum ad regem, et rex durum responsum dedit illis et cum iuramento dixit, 'Si fuerint uel si manserint usque ad caput anni, non uenient unquam in medio urbis meae.' 

Primeiro milagre dos seus milagres. Había un rei inicuo e moito cruel, que tiña por nome Benli. Este home santo quixo visitalo, e dispuxo ir presto onda o rei inicuo, para lle predicar. Pero despois de que o propio home de Deus chegase á porta da cidade coa súa compaña, veu o encargado da porta e saudounos, e mandárono onda o rei, e o rei deulles unha dura resposta e con xuramento dixo "aínda que estean ou permanezan até o cabo do ano, non virán nunca ao centro da miña cidade". 

• Exemplo de ut + subxuntivo con valor final : properare disposuit ad iniquum regem, ut praedicaret illi
• Exemplo de cum histórico : cum ipse homo Dei uenisset ad ostium urbis cum comitibus suis
• Exemplo de condicional (real; futuro perfecto + futuro simple) con valor concesivo (vid. Baños 2009:666) : Si fuerint uel si manserint usque ad caput anni, non uenient unquam in medio urbis meae.

Dum ipsi exspectarent ianitorem, ut nuntiaret illis sermonem tyranni, dies declinabat ad uesperum et nox appropinquabat, et nescierunt quo irent.

Mentres eles esperaban ao porteiro, para que lles comunicase as palabras do tirano, o día ía cara o serán e a noite achegábase, e non souberon onde ir.

• Exemplo de dum + impf. subxuntivo = cum + impf. subx. : Dum ipsi exspectarent ianitorem
• Exemplo de interrogativa indirecta : nescierunt quo irent

Interea uenit unus de seruis regis e medio urbis, et inclinauit se ante uirum Dei, et nuntiauit illis omnia uerba tyranni, et inuitauit illos ad casam suam, et exierunt cum eo, et benigne suscepit eos. 

Entre tanto veu un dos escravos do rei do centro da cidade, e inclinouse ante o home de Deus, e anuncioulles todas as palabras do tirano, e convidounos á súa cabana, e saíron con el, e acolleunos amablemente.

Et ille nihil habebat de omnibus generibus iumentorum, excepta una uacca cum uitulo; et occidit uitulum, et coxit, et posuit ante illos. Et praecepit Sanctus Germanus ut non confringerent os de ossibus eius, et sic factum est; et in crastino uitulus inuentus est ante matrem suam sanus et uiuus, incolumisque.

El non tiña ningún tipo de gando, agás unha vaca cun tenreiro; e matou o tenreiro, e coceuno e púxoo ante eles. E mandou Santo Xermano que non escacharan ningún óso dos ósos do tenreiro, e fíxose así; ao día seguinte o tenreiro foi atopado ante a súa nai san e vivo e incólume. 

• Exemplo de ut completivo : praecepit Sanctus Germanus ut non confringerent os de ossibus eius

Nennii Historia Britonum 29

[De Maximo imperatore Brittanniae et morte eius]

Iterum repetendus est sermo de Maximiano Tyranno. Gratianus cum fratre Valentiniano regnauit sex annis; et Ambrosius Mediolanensis episcopus clarus habebatur in Catholicorum dogmate. Valentinianus cum Theodosio regnauit annis octo. Synodus Constantinopolim colligitur a trecentis decem et octo patribus, in qua omnes haereses damnantur. Hieronymus tum presbyter Bethleem in toto mundo claruit. 

Débese falar de novo acerca do tirano Maximiano. Graciano con seu irmán Valentiniano reinou durante seis anos; Ambrosio, bispo de Milán, era considerado ilustre no que atinxía á doutrina católica. Valentiniano reinou con Teodosio durante oito anos. En Constantinopla reuniuse un sínodo con trescentos dezaoito pais da igrexa, no que foron condenadas todas as herexías. Xerónimo, presbítero de Belén, entón foi famoso en todo o mundo. 

Dum Gratianus imperium regebat in toto mundo, in Brittannia, per seditionem militum, Maximus imperator factus est. Qui mox dum in Gallias transfretaret, Gratianus Parisiis, Meroblaudis magistri militum proditione, superatus est, et fugiens Lugduni captus atque occisus est. Maximus Victorem filium suum consortem regni fecit. Martinus Turonensis episcopus in magnis uirtutibus claruit. 

Mentres Graciano mandaba en todo o mundo, en Britania, por mor dunha sedición dos soldados, Máximo foi feito emperador. Despois de que este rapidamente cruzase ás Galias, Graciano no territorio da tribo dos Parisios, por mor da traición de Meroblaude, o mestre da infantería, foi vencido e na súa fuxida foi capturado en Lugdúnum e axustizado. Máximo fixo a seu fillo Víctor correxente no goberno. O bispo Martiño de Tours foi famoso polas súas accións virtuosas.

• Exemplo de dum + impf. subx = cum + pret. plpf. de subxuntivo : Qui mox dum in Gallias transfretaret, Gratianus Parisiis, Meroblaudis magistri militum proditione, superatus est

Post multum interuallum temporis a Valentiniano et Theodosio Consulibus, in tertio ab Aquileia lapide spoliatus indumentis regalibus sistitur et capite damnatur. Cuius filius Victor eodem anno ab Arbogaste comite interfectus est in Gallia.

Tras un longo intervalo de tempo polos cónsules Valentiniano e Teodosio, a tres millas de Aquilea, despoxado dos seus atributos reais é sometido a xuízo e condenado a morte. Seu fillo Víctor nese mesmo ano foi morto por Arbogaste, membro do seu séquito, na Galia.

Nennii Historia Britonum 19

Romani autem, dum acciperent dominium totius mundi, ad Brittannos miserunt legatos, ut obsides et censum acciperent ab illis, sicut accipiebant ab universis regionibus et insulis. Brittanni autem, cum essent tyranni et tumidi, legationem Romanorum contemserunt.

Os romanos, pola súa banda, despois de acadaren o dominio sobre todo o mundo, enviaron embaixadores aos britanos, para conseguiren deles reféns e un tributo, igual que o recibían de todas as rexións e illas. Pero os britanos, sendo señores de si mesmos e orgullosos, desdeñaron a legación dos romanos.

• dum acciperent dominium totius mundi = cum accepissent dominium totius mundi Exemplo de dum + subxuntivo equivalente a cum histórico, no que ademais se pode entender que o imperfecto de subxuntivo está por un pluscuamperfecto.

Tunc Iulius Caesar, cum accepisset singulare imperium primus et obtinuisset regnum, iratus est ualde, et uenit ad Brittanniam cum sexaginta ciulis, et tenuit in ostium Tamesis, in quo naufragium perpessae sunt naues illius dum ipse pugnabat apud Dolobellum, *qui erat proconsul regi Brittannico, qui et ipse Bellinus uocabatur, et filius erat Minocanni, qui occupauit omnes insulas Tyrreni maris; et Iulius reuersus est sine uictoria, caesis militibus et fractis nauibus.

Entón Xulio César, despois de ser o primeiro en tomar o poder en solitario e investirse coa dignidade de rei, está moito enfadado, e vén a Britania con sesenta naves de guerra, e ancorou na desembocadura do Támesis, onde as súas naves sufriron un naufraxio, mentres el mesmo loitaba en Dolobelo, * que era o lugarteniente do rei británico, que se chamaba el mesmo Bellino, e era fillo de Minicanno, que conquistou todas as illas do mar Tirreno; e Xulio retornou sen vitoria, mortos os seus soldados e destruídas as súas naves.

• * Neste punto Stevenson di : "There is here some corruption or defect in the original".