Nennii Historia Britonum 18

Brittones a Bruto dicti. Brutus filius Hisitionis, Hisition Alanei, Alaneus filius Reae, filiae Siluiae Reae, filiae Numae Pamphilii, filii Ascanii; Ascanius filius Aenеае, filii Anchisae, filii Troi, filii Dardani, filii Flise, filii Iuuani, filii Iaphet. Iaphet uero habuit septem filios; primus Gomer, a quo Galli; secundus Magog, a quo Scythae et Gothi; tertius Madianus, a quo Medi; quartus Iuuan, a quo Graeci; quintus Tubal, a quo Hebraei et Hispani et Itali; sextus Mosoch, a quo Cappadoces; septimus Tiras, a quo Traces. Hi sunt filii Iaphet, filii Noe, filii Lamech. Et rediam nunc ad id de quo digressus sum.

Os britóns reciben o seu nome de Bruto. Bruto é fillo de Hisitión, Hisitión de Alaneo, Alaneo é fillo de Rea, filla de Silvia Rea, filla de Numa Panfilio, fillo de Ascanio; Ascanio é fillo de Eneas, fillo de Anquises, fillo de Troo, fillo de Dárdano, fillo de Flise, fillo de Xuvano, fillo de Xafet. Pero Xafet tivo sete fillos; o primeiro Gomer, do que veñen os galos; o segundo Magog, do que veñen os escitas e os godos; o terceiro é Madiano, do que veñen os medos; o cuarto é Xuvan, do que veñen os gregos; o quinto é Tubal, do que veñen os hebreos, os hispanos e os ítalos; o sexto é Masoch, do que veñen os capadocios; o séptimo é Tiras, do que veñen os tracios. Estes son os fillos de Xafet, fillo de Noé, fillo de Lamech. E volvo agora ao tema do que me afastei.

Nennii Historia Britonum 17

[De origine gentium Europaearum]

Aliud experimentum inueni de isto Britto ex ueteribus libris ueterum nostrorum.

Outra información atopei acerca dese Brito nos vellos libros dos nosos antergos. 

Tres filii Noe diuiserunt orbem in tres partes post Diluuium. Sem in Asia, Cham in Africa, Japhet in Europa dilatauerunt terminos suos. 

Os tres fillos de Noé repartíronse o orbe en tres partes tralo diluvio. Sem en Asia, Cam en África e Xafet en Europa estenderon os seus territorios.

Primus homo uenit ad Europam de genere Japhet, Alanus, cum tribus filiis suis; quorum nomina sunt Hessitio, Armeno, Negue.

O primeiro home que veu a Europa da estirpe de Xafet foi Alano, cos seus tres fillos; dos cales os nomes son Hessitión, Armenón e Negue.

Hissitio autem habuit filios quattuor, hi sunt, Francus, Romanus, Britto, Albanus. Armenon autem habuit quinque filios, Gothum, Ualagothum, Gebidum, Burgoandum, Longobardum. 

Hissitión pola súa banda tivo catro fillos, estes son Franco, Romano, Britón e Albano. Armenón, pola súa, tivo cinco fillos; Goto, Valagoto, Xébido, Burgoando e Longobardo.

Neugo autem habuit tres filios; Wandalum, Saxonem, Boguarum. Ab Hisitione autem ortae sunt quatuor gentes, Franci, Latini, Albani, et Britti. Ab Armenone autem quinque sunt, Gothi, Walagothi, Gebidi, Burgoandi, et Longobardi. A Neguio vero quattuor; Boguarii, Uandali, Saxones et Taringi. Istae autem gentes subdivisae sunt per totam Europam.

Pola súa banda Neugo tivo tres fillos; Wándalo, Saxón e Boguaro. De Hissitión, polo tanto, naceron catro pobos; os francos, os latinos, os albanos e os britos. De Armenón, pola súa banda, cinco; os godos, os walagodos, os xébidos, os burgoandos e os longobardos. Pero de Neguio veñen catro; os boguarios, os vándalos, os saxóns e os tarinxos. Ademais esas xentes subdividíronse por toda Europa.

Alanus, autem, ut aiunt, fuit filius Fetebir, filii Ougomun, filii Thoi, filii Boib, filii Simeon, filii Mair, filii Aurthach, filii Oth, filii Abir, filii Rea, filii Ezra, filii Izrau, filii Baath, filii Jobaath, filii Jovan, filii Japhet, filii Noe, filii Lamech, filii Matusale, filii Enoch, filii Jareth, filii Malaleel, filii Canaan, filii Enos, filii Seth, filii Adam, filii Dei vivi. Hanc peritiam inueni ex traditione ueterum, qui incolae in primo fuerunt Brittanniae.

Alano, pola súa banda, segundo din, foi fillo de Fatebir, fillo de Ougomun, fillo de Thoi, fillo de Boib, fillo de Simeón, fillo de Maír, fillo de Aurthach, fillo de Oth, fillo de Abir, fillo de Rea, fillo de Ezra, fillo de Izrau, fillo de Baath, fillo de Xobaath, fillo de Xovan, fillo de Xafet, fillo de Noé, fillo de Lamech, fillo de Matusalén, fillo de Enoch, fillo de Xareth, fillo de Malaleel, fillo de Canaán, fillo de Enos, fillo de Seth, fillo de Adam, fillo de Deus vivo. Esta información saqueina da tradición dos vellos, que foron os primeiros habitantes de Britania.

• Hanc peritiam inueni ex traditione ueterum, qui incolae in primo fuerunt Brittanniae : Stevenson traduce we have obtained this information respecting the original inhabitants of Britain from ancient tradition. É mellor tradución ca miña, pero non a vexo no meu texto latino. Para chegar a ela tería que entender qui non coma relativo, senón coma interrogativo, pero esperariamos o modo subxuntivo na interrogativa indirecta.

Nennii Historia Britonum 16

[De computo temporis]

A primo anno quo Saxones uenerunt in Brittanniam usque ad annum quartum Mermini regis supputantur anni quadringenti uiginti et nouem. 

Dende o primeiro ano no que os saxóns viñeron a Britania até o cuarto ano do reinado de Mermino van catrocentos vintenove anos.

A natiuitate Domini usque ad aduentum Patricii ad Scottos quadringenti quinque anni sunt. 

Do nacemento do Señor até a chegada de Patricio onda os escotos hai catrocentos quince anos.

A morte Patricii usque ad obitum sanctae Brígidae sexaginta anni. A natiuitate Columbae usque mortem sanctae Brigidae quattuor anni sunt. 

Da morte de Patricio até o óbito de santa Bríxida hai sesenta anos. Do nacemento de Columba até a morte de santa Bríxida hai catro anos.

Initium computi; uiginti tres cycli decemnouennales, ab incarnatione Domini usque ad aduentum Patricii in Hiberniam, et ipsi annos efficiunt numero quadringentos triginta octo. 

Inicio do cómputo; vintetrés ciclos de dezanove anos, dende a encarnación do Señor até a chegada de Patricio a Hibernia, e os mesmos fan un número de catrocentos trinta e oito anos.

Et ab aduentu Patricii ad cyclum decemnouennalem in quo sumus uiginti duo cycli sunt, id est, quadringenti uiginti unus sunt, duo anni in ogdoade usque in hunc annum in quo sumus.

E da chegada de Patricio ao ciclo de dezanove anos no que estamos van vintedous ciclos, isto é, catrocentos vinteún, dous anos en oito até este ano no que estamos.

• ogdoas, ogdoadis : oito

Nennii Historia Britonum 15

[De fuga nobilis de Scythia, qui per Africam et Hispaniam usque ad Hiberniam uenit]

Si quis autem scire uoluerit quando, uel quo tempore fuit inhabitabilis et deserta Hibernia, sic mihi peritissimi Scottorum nuntiauerunt. Quando uenerunt per Mare Rubrum filii Israel, Aegyptii uenerunt et secuti sunt eos, et demersi sunt, ut in Lege legitur. Erat uir nobilis de Scythia cum magna familia apud Aegyptios, et expulsus est a regno suo, et ibi erat quando Aegyptii mersi sunt, et non perrexit ad sequendum populum Dei.

Pero se alguén quixese saber cando ou en que tempo estivo sen habitantes e deserta Hibernia, relatáronmo así a min os máis sabios dos escotos. Cando cruzaron o Mar Vermello os fillos de Israel, os exipcios viñeron e perseguíronos, e afogaron, como se le na Lei. Había un home nobre de Escitia cunha grande familia entre os exipcios, e foi expulsado do seu reino, e alí estaba cando os exipcios afogaron, e non emprendeu a persecución do pobo de Deus.

Illi autem, qui superfuerant, inierunt consilium ut expellerent illum, ne regnum illorum obsideret et occuparet, quia fratres illorum demersi erant in Rubrum Mare, et expulsus est. 

Pero os que sobreviviran tomaron a decisión de o expulsaren, para que non asediase e ocupase o seu reino, xa que seus irmáns afogaran no Mar Vermello, e foi expulsado.

At ille per quadraginta et duos annos ambulauit per Affricam; et uenerunt ad Aras Philistinorum per lacum Salinarum, et uenerunt inter Rusicadam et montes Azariae, et uenerunt per flumen Maluam, et transierunt per maritima ad Columnas Herculis, et nauigauerunt Tyrrenum mare, et peruenerunt ad Hispaniam usque, et ibi habitauerunt per multos annos, et creuerunt et multiplicati sunt nimis, et gens illorum multiplicata est nimis.

Pero el durante corenta e dous anos camiñou por África; e viñeron ás Aras dos Filisteos a través do lago das Salinas, e viñeron entre Rusicada e os montes de Azaria, e viñeron polo río Malva, e cruzaron pola costa até as columnas de Hércules, e navigaron o mar Tirreno, e chegaron até Hispania, e alí viviron durante moitos anos, e medraron e multiplicáronse moito, e a súa raza multiplicouse moito.

• Aras Philistinorum : erro por Arae Philaenorum, lugar que si se ubica na actual costa de Libia.
• Rusicadam : Rusicada, porto na costa da actual Arxelia.
• per maritima : probablemente erro por per Mauretaniam. 

Et postea uenerunt ad Hiberniam post mille et duos annos postquam mersi sunt Aegyptii in Rubrum Mare, et ad regiones Darieta in tempore quo regnabat Brutus apud Romanos, a quo cоnsules esse coeperunt, deinde tribuni plebis ac dictatores.

E despois chegaron a Hibernia, mil dous anos despois de que os exipcios afogaran no mar Vermello, e ás rexións Darieta no tempo no que Bruto reinaba entre os romanos, a partir do momento no que comezou a haber cónsules, despois tribunos da plebe e ditadores.

Et consules rursus rem publicam obtinuerunt per annos quadringentos quadraginta septem, quae prius regia dignitate damnata fuerat. Brittones uenerunt in tertia aetate mundi ad Brittanniam; Scotti autem in quarta obtinuerunt Hiberniam.

Os cónsules de novo gobernaron durante catrocentos corenta e sete anos a república, que antes fora gobernada pola dignidade rexia. O britóns chegaron na terceira idade do mundo a Britania; en troques os escotos na cuarta dominaron Hibernia. 

• damnata fuerat : aquí damno(1) = iudico(1) no senso de gobernar. 

Scotti autem,qui sunt in occidente, et Picti de aquilone, pugnabant unanimiter et uno impetu contra Brittones indesinenter; quia sine armis utebantur Brittones. Et post multum interuallum temporis Romani monarchiam totius mundi obtinuerunt.

Pola súa bando os escotos, que están ao oeste, e os pictos dende o norte, loitaban unanimemente e de común acordo contra os britóns sen pausa; porque os britóns vivían sen armas. E tras un grande intervalo de tempo os romanos conseguiron o dominio de todo o mundo.

• utebantur = uiuebant

Nennii Historia Britonum 14

Nouissime uenit Damhoctor, et ibi habitauit cum omni genere suo usque hodie in Brittanniam. Istorith, Istorini filius, tenuit Dalrieta cum suis; Builc autem cum suis tenuit Euboniam insulam, et alias circiter; filii autem Liethan obtinuerunt in regione Demetorum et in aliis regionibus, id est, Guir et Cetgueli, donec expulsi sunt a Cuneda et a filiis eius ab omnibus Brittannicis regionibus.

Recentemente veu Damhoctor a Britania, e alí habitou con toda a súa estirpe até hoxe. Istorith, fillo de Istorino, ocupou Dalrieta cos seus; Builc en troques cos seus ocupou a illa de Eubonia e outras ao redor; pola súa banda os fillos de Liethan conseguiron terras na rexión dos Demetos e noutras rexións, a saber, Guir e Cetgueli, até que foron expulsados por Cuneda e máis seus fillos de todas as rexións de Britania.

• Nota. O meu texto de Nennio non é claro. O sintagma in Brittanniam non fai senso co habitauit, por iso na tradución póñoo con uenit.

Nennii Historia Britonum 13

DE ORIGINE SCOTTORVM

Nouissime autem Scotti uenerunt a partibus Hispaniae ad Hiberniam. Primus autem uenit Partholomaeus cum mille hominibus, tam de uiris et mulieribus, et creuerunt usque ad quatuor millia hominum ; et uenit mortalitas super eos, et in una septimana omnes perierunt, et non remansit ex illis etiam unus.

En troques moito recentemente os escotos viñeron de Hispania a Hibernia. O primeiro que veu con mil almas, tanto homes coma mulleres, foi Partholomeo, e medraron até as catro mil almas; e produciuse unha grande mortandade entre eles, e nunha semana todos morreron, e non ficou de entre eles nin un so.

Secundus ad Hiberniam uenit Nimeth, filius quidam Agnominis, qui fertur nauigasse super mare annum et dimidium, et postea tenuit portum in Hibernia, fractis nauibus eius, et mansit ibidem per multos annos, et iterum nauigavit cum suis et ad Hispaniam reuersus est.

En segundo lugar chegou a Hibernia Nimeth, fillo dun tal Agnomen, do que se di que navigou polo mar durante un ano e medio, e despois arribou a Hibernia, tralo naufraxio das súas naves, e permaneceu alí durante moitos anos, e de novo navigou cos seus e retornou a Hispania.

Et postea uenerunt tres filii cuiusdam militis Hispaniae cum triginta ciulis apud illos, et cum triginta coniugibus in unaquaque ciula, et manserunt ibi per spacium unius anni.

E depois viñeron tres fillos dun soldado de Hispania con trinta naves de guerra, e con trinta esposas en cada nave, e permaneceron alí polo espazo dun ano.

Et postea conspiciunt turrim uitream in medio mari, et homines conspiciebant super turrim, et quaerebant loqui ad illos, et nunquam respondebant; et ipsi uno anno ad oppugnationem turris properauerunt cum omnibus ciulis suis, et cum omnibus mulieribus, excepta una ciula, quae confracta est naufragio, in qua erant uiri triginta totidemque mulieres.

E despois ven unha torre de vidro no medio do mar, e vían homes sobre a torre, e querían falar con eles, e nunca respondían; e eles mesmos preparáronse durante un ano para o ataque da torre con todas as súas naves de guerra, e con todas a súas mulleres, coa excepción dunha nave, que fora destrozada nun naufraxio, na que había trinta varóns e outras tantas mulleres.

Et aliae naues nauigauerunt ad expugnandam turrim; et dum omnes descenderent in littore, quod erat circa turrim, operuit illos mare et demersi sunt, et non euasit unus ex illis; et de familia illius ciulae, quae relicta est propter fractionem, tota Hibernia impleta est usque in hodiernum diem. Et postea uenerunt paulatim a partibus Hispaniae et tenuerunt regiones plurimas.

E outras naves navegaron para atacar a torre; e mentres todos descendían na praia, que rodeaba a torre, cubriunos o mar e afundiron, e non escapou ningún daqueles; e da familia daquela nave de guerra, que ficara detrás polo naufraxio, encheuse toda Hibernia até o día de hoxe. E despois viñeron a poucos de Hispania e ocuparon moitísimas rexións.

Notas:

• ciula : ceola = nauis longa; nave de guerra.
• dum omnes descenderent in littore : exemplo de DVM + imperfecto de subxuntivo, construción analóxica do cum histórico e propia do latín tardío (vid. Baños 2009:609). 

Nennii Historia Britonum 12

Post interuallum multorum annorum, non minus octingentorum, Picti uenerunt et occupauerunt insulas, quae uocantur Orcades, et postea ex insulis uastauerunt regiones multas, et occupauerunt eas in sinistrali plaga Brittanniae, et manent ibi usque in hodiernum diem. Tertiam partem Brittanniae tenuerunt et tenent usque in hodiernum diem.

Despois dun intervalo de moitos anos, non menos de oitocentos, os pictos viñeron e ocuparon as illas que se chaman Órcadas, e despois dende as illas devastaron moitas rexións, e ocuparon aquelas no zona norte de Britania, e permanecen alí até o día de hoxe. Ocuparon unha terceira parte de Britania e ocúpana até o día de hoxe.

• Notas:
• Paréceme de interese recoller a seguinte nota de J. Stevenson acerca de sinistrali plaga : "Sinistrali plaga] In the writings of the middle ages, especially in Gildas, Nennius, and Giraldus Cambrensis, ' sinistralis' means the north, and ' dextralis' the south. Usher has collected several instances in his Primord. pp. 80, 1021."